Statystyki przestępstw z nienawiści: co się zmieniło od 2026 roku?

Funkcjonariusze policji, odpowiadając na liczne zapytania dotyczące statystyk przestępstw motywowanych uprzedzeniami, w tym przypadków z udziałem cudzoziemców, wskazują na istotne zmiany regulacyjne i metodologiczne. Mają one bezpośredni wpływ na zakres zbieranych informacji oraz możliwość porównywania danych między latami.

Od 2026 roku stopniowo wdrażano nowe zasady ujmowania tych przestępstw w policyjnych raportach. Wynikały one z obowiązujących przepisów i miały na celu dostosowanie zakresu danych do nowych rozwiązań prawnych, obejmujących zarówno poszerzenie katalogu czynów branych pod uwagę przy tworzeniu statystyk, jak i ujednolicenie procedur prowadzenia postępowań przygotowawczych.

Kluczowe znaczenie mają tu rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 4 lutego 2026 r. w sprawie wyznaczenia jednostek prokuratury właściwych dla takich spraw, zarządzenie Prokuratora Generalnego nr 4/26 z 11 lutego 2026 r. dotyczące wyznaczenia prokuratorów do prowadzenia i nadzoru nad tymi postępowaniami, a także zmiana zakresu wytycznych Prokuratora Generalnego z 24 marca 2026 r.

Zgodnie z nowymi regulacjami, do kategorii przestępstw motywowanych uprzedzeniami zalicza się nie tylko czyny wprost wymienione w kodeksie karnym, ale również inne, jeśli z zawiadomienia lub ustalonych okoliczności wynika, że sprawca działał z powodu uprzedzeń wobec ofiary, związanych z jej rzeczywistą lub domniemaną przynależnością do grupy wyróżniającej się cechami takimi jak rasa, narodowość, pochodzenie etniczne, wyznanie lub inne prawnie chronione cechy. Oznacza to, że kwalifikacja sprawy zależy nie tylko od rodzaju czynu, ale także od motywacji sprawcy i szczegółów konkretnej sytuacji.

Zmiany wprowadzone w 2026 roku objęły również zakres czynów uwzględnianych w statystykach. W efekcie katalog przestępstw w policyjnej sprawozdawczości różni się od tego sprzed 2026 roku. Dlatego dane za 2026 rok nie są w pełni porównywalne z danymi z wcześniejszych lat bez uwzględnienia zmian metodologicznych i zakresu ewidencji. Proste zestawienie liczb z różnych okresów może prowadzić do mylnych wniosków. Policyjne statystyki dotyczące tych przestępstw obejmują wszczęte postępowania, stwierdzone przestępstwa oraz liczbę pokrzywdzonych i podejrzanych, generowane według obowiązujących zasad. Jednocześnie policja nie prowadzi ewidencji liczby samych zawiadomień o możliwości popełnienia takiego przestępstwa.

Interpretując dane o pokrzywdzonych i podejrzanych będących cudzoziemcami, należy też brać pod uwagę zmiany demograficzne w Polsce, zwłaszcza wahania liczby obcokrajowców przebywających w kraju. Analiza wyłącznie na podstawie wartości bezwzględnych, bez uwzględnienia zmian populacji oraz metodologii, może prowadzić do błędnych wniosków. Dlatego prezentowane statystyki powinny być analizowane w kontekście obowiązujących przepisów, zasad sprawozdawczości i zakresu czynów objętych ewidencją. Dopiero całościowe spojrzenie na te elementy umożliwia rzetelną ocenę skali i charakteru przestępstw motywowanych uprzedzeniami oraz właściwą interpretację publikowanych danych.