Rybnik najgorzej od lat w rankingu finansów samorządów. Jak wypadli sąsiedzi?

Po latach finansowej zapaści samorządy w 2025 roku odnotowały wyraźną poprawę dochodów, większą nadwyżkę operacyjną i drugi w historii poziom inwestycji – wynika z najnowszego rankingu Pisma Samorządu Terytorialnego „Wspólnota”. Jednak dla Rybnika to najgorszy wynik od lat, podczas gdy sąsiednie Jastrzębie-Zdrój zanotowało jeden z największych awansów w kraju. Co stoi za tymi rozbieżnościami?

Ogólnopolskie trendy: powrót do poziomu sprzed kryzysu

Ranking przygotowany przez Pawła Swianiewicza i Julitę Łukomską z Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego pokazuje, że realne dochody jednostek samorządu terytorialnego (JST) wzrosły w 2025 roku o około 4% w porównaniu z rokiem poprzednim. Po wyłączeniu dotacji celowych poprawa sięgnęła nawet 5%. Co więcej, spadek realnych dochodów dotknął zaledwie 2,5% wszystkich samorządów.

Autorzy podkreślają jednak, że nie był to przełom, a raczej odbudowa po trudnym okresie.

W przypadku gmin, a zwłaszcza miast na prawach powiatu, wzrost oznacza zaledwie powrót do poziomu realnych dochodów z lat 2019–2021, po dość głębokiej zapaści w latach 2022–2023.

Paweł Swianiewicz i Julita Łukomska, Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego

Wyraźnie poprawiła się nadwyżka operacyjna gmin i powiatów, czyli środki pozostające po pokryciu wydatków bieżących. Natomiast miasta na prawach powiatu – w tym Rybnik – wciąż borykają się z niższymi wskaźnikami niż kilka lat temu. Łączne nakłady inwestycyjne samorządów były drugą najwyższą wartością w historii, ustępując jedynie rekordowemu 2023 rokowi. Do wzrostu przyczynił się większy napływ pieniędzy z Unii Europejskiej, w tym uruchomienie funduszy z Krajowego Planu Odbudowy.

Rybnik w cieniu – najgorszy wynik od lat

W tegorocznym zestawieniu, opartym na dochodach własnych i subwencjach przypadających na mieszkańca (bez dotacji celowych), Rybnik znalazł się w najgorszej sytuacji od wielu lat. Tytuł rankingu wprost wskazuje, że miasto odnotowało „najgorszy wynik od lat”. Co istotne, publikacja nie ujawnia dokładnej pozycji Rybnika, ale autorzy zaznaczają, że wśród miast na prawach powiatu przeciętna zmiana pozycji była nawet mniejsza niż w poprzednim roku – co oznacza, że trudna sytuacja finansowa Rybnika jest utrwalona.

Eksperci ostrzegają, że prosty wskaźnik dochodów na mieszkańca nie oddaje pełnego obrazu.

Dwie jednostki o podobnych dochodach mogą mieć różne możliwości realizacji usług publicznych, jeśli funkcjonują w odmiennych warunkach przestrzennych i demograficznych.

Paweł Swianiewicz i Julita Łukomska, Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego

W przypadku Rybnika, który jest miastem na prawach powiatu, koszty utrzymania infrastruktury, transportu publicznego czy oświaty są wysokie, a dochody własne nie nadążają za potrzebami. Nowa ustawa o dochodach JST zwiększyła wprawdzie udział samorządów w podatkach PIT i CIT, ale nie zahamowała wieloletniego spadku udziału dochodów własnych w ścisłym znaczeniu.

Sąsiedzi na plusie i minusie – Jastrzębie-Zdrój w górę, inne miasta w dół

Podczas gdy Rybnik zmaga się z najgorszym wynikiem od lat, wśród sąsiadów z województwa śląskiego widać zarówno sukcesy, jak i porażki. Najbardziej pozytywnie wyróżnia się Jastrzębie-Zdrój, które – według rankingu – zanotowało jeden z największych awansów w kategorii miast na prawach powiatu (obok Przemyśla, Włocławka i Suwałk). To dowód, że zmiana systemu finansowania może sprzyjać