Kwaśniewski w Rybniku: o przyszłości rządu, podziałach i relacjach z USA oraz UE

W sali rybnickiej biblioteki miało być przede wszystkim o książce, ale rozmowa szybko skręciła w stronę spraw, które dziś rozpalają debatę publiczną. W czwartek wieczorem 18 czerwca Aleksander Kwaśniewski spotkał się z czytelnikami w Powiatowej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Rybniku. Były Prezydent RP mówił o kondycji polskiej polityki, perspektywach rządu Donalda Tuska, rosnącej sile radykałów, relacjach z USA i Europą, kryzysie dialogu oraz o tym, jak media społecznościowe przestawiają zwrotnice współczesnej demokracji. Było też bardziej prywatnie – przy okazji wspomniał o operacji kolana, po której, jak sam żartował, „chodzi jak Mercedes”.

Spotkanie autorskie, które zamieniło się w polityczny wieczór

Rozmowę poprowadził Aleksander Kaczorowski – pisarz, publicysta i współautor książki. Kwaśniewski wrócił pamięcią do czasu swojej prezydentury z lat 1995–2005, przypominając kluczowe wydarzenia: uchwalenie Konstytucji RP, wejście Polski do NATO i do Unii Europejskiej. Wskazywał jednak, że równie istotne, jak same decyzje i daty, było wtedy coś, co dziś – jego zdaniem – stało się rzadkością: zdolność do współpracy ponad politycznymi liniami podziału.

„Miałem wielki honor być prezydentem Polski w latach 1995–2005. Czas to był szczególny, bo budowaliśmy fundamenty tej nowej Polski, którą dzisiaj mamy - konstytucja, którą przyjęliśmy w 1997 roku, NATO w 1999 roku, Unia Europejska w 2004 roku.”

Aleksander Kwaśniewski, były Prezydent RP

Były prezydent podkreślał też własne doświadczenie kohabitacji – przez pięć lat współpracował z rządami z innego obozu politycznego. Jak zaznaczał, nie było to proste, ale w jego ocenie istniała świadomość wspólnej odpowiedzialności i konieczność rozmowy, nawet przy ostrych różnicach zdań.

„Ja pięć lat pracowałem z rządami nie ze swojego politycznego otoczenia, ale z przeciwnego. I muszę powiedzieć, że wtedy ta kohabitacja nie była łatwa, bo to były różne zdania, a chodziło o wielkie sprawy, ale ona miała miejsce. Myśmy wiedzieli, że służymy Polsce, że trzeba ze sobą rozmawiać.”

Aleksander Kwaśniewski, były Prezydent RP

„Permanentna walka” zamiast rozmowy

Jednym z najmocniej wybrzmiewających wątków była diagnoza dotycząca obecnego stanu debaty publicznej. Kwaśniewski przekonywał, że bez minimalnego poziomu wzajemnego szacunku nie ma przestrzeni na dialog, a brak dialogu odbiera polityce zdolność do osiągania porozumień.

„To, co jest warunkiem jakiejkolwiek współpracy, to trzeba mieć przed sobą te główne cele, wspólne cele i wykazywać - już nie mówię, że dużo, ale przynajmniej minimum wzajemnego szacunku. Jeżeli ludzie nie darzą siebie nawzajem szacunkiem, to nie ma rozmowy. Jak nie ma rozmowy, to nie ma możliwości porozumienia. Jesteśmy w stanie takiej permanentnej walki, konfliktu czy wręcz wojny.”

Aleksander Kwaśniewski, były Prezydent RP

W tej części spotkania padły słowa, które publiczność zapamiętała szczególnie mocno – były prezydent porównał dzisiejszą politykę z czasami, gdy kompromis i dobro wspólne miały większą wagę. Nie ukrywał, że patrząc na to, co dzieje się w Polsce i na świecie, nie dostrzega wielu sygnałów poprawy.

„Ja miałem to szczęście, że byłem prezydentem czasów, kiedy dialog, rozumienie, kompromis, dobro wspólne jeszcze coś znaczyły, miały swoją wagę. Teraz niestety jest pod tym względem gorzej. Więcej państwu powiem: nie widzę wielkich powodów do optymizmu. Nie widzę znaków ani w Polsce, ani na świecie, żeby miało się to poprawić. Ale będę się starał dzisiaj być na tyle optymistyczny, żebyście państwo wyszli z tej sali z przekonaniem, że nie wszystko jest aż tak źle, jak się nam wydaje.”

Aleksander Kwaśniewski, były Prezydent RP

Ocena rządu Donalda Tuska i perspektywa 2027 roku

W rozmowie regularnie wracał temat bieżącej polityki, w tym sytuacji rządu Donalda Tuska oraz perspektyw przed wyborami parlamentarnymi w 2027 roku. Kwaśniewski przypomniał, że w 2023 roku doszło do wyjątkowej – jak na polskie warunki – mobilizacji społecznej i najwyższej frekwencji, która dała większość koalicjom partii demokratycznych. Jednocześnie zaznaczył, że od początku było jasne, iż rządzenie w układzie czterech partii będzie trudne, zwłaszcza po ośmiu latach rządów PiS-u i – jak to ujął – „zabetonowanym systemie”.

„Rok 2023 był rzeczywiście o tyle ważny, że przy dużej mobilizacji społecznej, najwyższej frekwencji wyborczej, koalicje partii demokratycznych zdobyły większość. Od razu było jasne, że to nie będzie łatwe, bo cztery partie, różne interesy, jednak mocno zabetonowany system przez osiem lat PiS-u i było jasne, że lekko nie będzie.”

Aleksander Kwaśniewski, były Prezydent RP

W jego ocenie rząd ma obszary, w których można mówić o widocznych efektach. Wymienił przede wszystkim spadek temperatury sporu, proces normalizacji oraz odbudowę relacji z Unią Europejską, co wiązał również z uzyskaniem środków finansowych z UE.

„Gdyby oceniać stopień obniżenia emocji, normalizacji, przywrócenia dobrych relacji z Unią Europejską, uzyskanie środków finansowych z Unii Europejskiej, tutaj można by wystawić temu rządowi ocenę co najmniej dobrą.”

Aleksander Kwaśniewski, były Prezydent RP

Gospodarka rośnie mimo politycznego konfliktu

Kwaśniewski zwracał uwagę, że mimo ostrych podziałów gospodarka nadal się rozwija, a Polska – jak podkreślał – jest dziś dwudziestą gospodarką na świecie. Zaznaczył, że przy blisko 200 państwach jest to pozycja, której nie da się zbyć żartem. Mówił też o rozwoju rok do roku jako ważnym osiągnięciu.

„Gospodarka cały czas się rozwija. Jesteśmy dzisiaj dwudziestą gospodarką na świecie. Niektórzy sobie z tego żartują, ale to jest fakt bardzo istotny. Na świecie jest blisko 200 państw, to być dwudziestą gospodarką naprawdę nie jest źle. Co jest istotne, ta gospodarka rok do roku się rozwija i to jest rzeczywiście duże osiągnięcie.”

Aleksander Kwaśniewski, były Prezydent RP

Nie zabrakło też charakterystycznej dla niego ironii. Wspominał o tym, że za granicą bywa pytany, jak to możliwe, że Polska jest w tak silnym sporze politycznym, a jednocześnie gospodarczo trzyma tempo. Odpowiadał żartobliwie, przypisując to temu, że – według niego – czołowi politycy od lat nie ingerują przesadnie w gospodarkę.

„Często, szczególnie za granicą, mnie pytają: jak to jest możliwe, że Polska jest w tak głębokim podziale politycznym, w konflikcie politycznym, w walce politycznej, a gospodarka jednak się rozwija? Ja mówię: słuchajcie, ja mam na to wytłumaczenie. Od 2005 roku mniej więcej po równo rządzi albo partia Kaczyńskiego, albo Tusk ze swoimi koalicjantami. W gruncie rzeczy mamy dwóch ludzi, którzy zajmują się tymi sprawami. I obaj panowie, po pierwsze, nie znają się na gospodarce. A po drugie - ważniejsze - oni wiedzą o tym, że się nie znają i dlatego jej nie dotykają.”

Aleksander Kwaśniewski, były Prezydent RP

W tej części spotkania zaznaczył, że fundamenty wolnorynkowe i prawne, a także przedsiębiorczość Polaków, pomagają gospodarce działać, o ile nie zostanie ona poddana ideologicznym naciskom czy eksperymentom.

„Ta gospodarka, zbudowana na dosyć solidnych fundamentach wolnorynkowych i prawnych, przy ogromnym duchu przedsiębiorczości wśród Polaków, będzie miała możliwość rozwijać się bez żadnych ideologicznych eksperymentów czy nacisków. Widzę w tym szansę.”

Aleksander Kwaśniewski, były Prezydent RP

Rozliczenia po rządach PiS: „potrzebne”, ale źle zaplanowane

Najbardziej krytyczny ton pojawił się, gdy rozmowa zeszła na rozliczenia po ośmiu latach rządów Prawa i Sprawiedliwości. Kwaśniewski mówił, że jego zdaniem rozliczenia były konieczne, bo – jak wyliczał – w szczególności w drugim okresie rządów PiS-u dochodziło do nadużyć władzy, korupcji, łamania prawa i obchodzenia konstytucji. Jednocześnie przekonywał, że obrano błędną metodę, co przełożyło się na społeczne rozczarowanie.

„Jest duże rozczarowanie. Moim zdaniem wynika ono z całkowicie błędnej koncepcji, jaką przyjęto, gdy chodzi o rozliczenia, które są bardzo potrzebne. Bo rzeczywiście osiem lat PiS-u, szczególnie w drugim okresie, to jest czas, kiedy mamy ewidentne nadużycia władzy, korupcję, łamanie prawa, omijanie konstytucji, czyli wiele powodów, za które ci bohaterowie polityczni powinni odpowiedzieć.”

Aleksander Kwaśniewski, były Prezydent RP

Za jeden z głównych błędów uznał powołanie zbyt dużej liczby komisji śledczych – mówił konkretnie o sześciu. W jego opinii rozproszenie prac sprawiło, że obywatelom trudno było śledzić ich sens, a efekty nie przełożyły się na „nic realnego”. Dodał także, że zastrzeżenia budził dobór osób kierujących komisjami, a całość określił jako kosztowną pomyłkę odbijającą się na nastrojach społecznych.

„Powołanie sześciu komisji śledczych to jest tak, jakby nie było żadnej, bo tego nie jesteśmy w stanie ani zrozumieć, ani temu towarzyszyć. Te komisje właściwie nie zakończyły się niczym realnym. Za dużo się przygotowali, z nienajlepszymi ludźmi wyznaczonymi do kierowania tymi komisjami. To w sumie kosztowna pomyłka, bo to odbija się na nastrojach społecznych.”

Aleksander Kwaśniewski, były Prezydent RP

Wieczór w Rybniku pokazał, że spotkanie z byłym prezydentem wciąż przyciąga nie tylko czytelników, ale i tych, którzy chcą usłyszeć diagnozę polityczną z pierwszej ręki. Z jednej strony – wspomnienie czasów budowania kluczowych fundamentów państwa, z drugiej – twarde spojrzenie na dzisiejszy kryzys rozmowy, napięcia społeczne oraz niepewność co do kierunku zmian w Polsce i na świecie.

• Miejsce: Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna w Rybniku
• Data: 18 czerwca
• Prowadzący rozmowę: Aleksander Kaczorowski
• Kluczowe wątki: przyszłość rządu Donalda Tuska, wybory parlamentarne w 2027 roku, relacje z USA i Europą, radykałowie, media społecznościowe, rozliczenia po rządach PiS